Kompresör Çeşitleri, Çalışma Prensipleri ve Bakımı

İşletme şartları gereğince çalışma basıncı ve gerekli hava miktarı bakımından değişik
tiplerde kompresör kullanılır. Genel olarak, sıkıştırma şekline göre kompresörler iki tiptir.
Bunlardan birincisinde kapalı bir kap içerisindeki hava, kabın hacmi küçültülerek sıkıştırılır.
(Pistonlu Kompresörler, Döner elemanlı Kompresörler) İkinci tipte ise hava bir taraftan
emilerek hızlandırılır. Daha sonra bu hız enerjisi basınç enerjisine dönüştürülerek çıkış
hattında istenen basınca ulaşılır.

Pistonlu Kompresörler
Pistonlu kompresörler ikiye ayrılır

Biyel Kollu Kompresörler

En çok kullanılan kompresör tiplerindendir. Düşük ve orta basınçlar yanında yüksek
basınç sağlayan tipleri de vardır. Yüksek basınçlı tipleri birden fazla kademelidir ve bu
tiplerde kademeler arası soğutma kullanılır. (Hava veya su soğutma) Ardı ardına gelen
sıkıştırma hacimleri bir öncekinden küçüktür. Böylece toplam sıkıştırma oranı büyütülmek
suretiyle çıkış basıncının yüksek değerlere ulaşması sağlanır.
Genellikle 4 bara kadar tek kademeli, 15 bara kadar çift kademeli, 15 barın üzerindeki
basınç değerleri için ise 3 veya daha çok kademeli pistonlu kompresör avantajlıdır.

Diyaframlı Kompresör

Bu tip kompresörlerde piston emme odasından bir diyafram ile ayrılmıştır.
Kompresörün tahrik miline bağlı bir biyel kolu vasıtasıyla diyaframa ileri ve geri hareket
verilerek emme ve basma gerçekleştirilir.
Böylece havanın hareketli elemanlarla teması önlenerek temiz kalması sağlanır.
Diyaframlı kompresörler teneffüs havası temininde, gıda, ecza ve kimya endüstrisi gibi temiz
hava gereği olan uygulamalarda kullanılır.

Döner Elemanlı Kompresörler

Vidalı Kompresörler

Birbiri ile ters yönde dönen asimetrik profili iki vida elemanı arasında tutulan hava
dönme devam ettikçe hacmin daralması nedeniyle sıkışır.

Şekilde Görülen Vidalı kompresör ve roots kompresördür

Roots Kompresörler

Daha çok vakum pompası olarak kullanılırlar. İki simetrik rotor bir gövde içerisinde
birbirinin tersi yönde döner. Gövdede herhangi bir sıkıştırma olmaz. Sıkıştırma, her rotor
basma ağzına açıldığında basma hattından geriye doğru oluşan dirençle elde edilir.

Türbin Tipi Kompresörler

Bu tip kompresörlerde hava bir taraftan emilerek hızlandırılır. Daha sonra bu hız
enerjisi basınca dönüştürülerek istenen çıkış basıncı elde edilir. Türbin tipi kompresörler
eksenel ve radyal olmak üzere iki tipte imal edilirler.

Radyal Kompresörler

Yüksek hızda dönen çok kanatlı (kademeli) bir rotor ve bir gövdeden oluşur. Kanatlar
arasına alınan hava hızlandırılarak dışa doğru (radyal) savrulur. Bu işlem kademeli olarak
devam eder. Son kademede çıkış basıncına ulaşır.

Şekilde Görülen Radyal turbo tip kompresör ve eksenel turbo tip kompresördür

Eksenel Kompresörler

Bir rotor üzerine yerleştirilmiş kanatlar ve bir gövdeden oluşur. Kanatlar emilen
havayı hızlandırarak bir kinetik enerji kazandırır. Daha sonra bu enerji basınç enerjisine
dönüşür.

Havanın Kurutulması

Havanın kurutulmasında üç yöntem kullanılır:

Kimyasal Yöntem (Absorption Yöntemi)

Bu kurutma yönteminde hava su ile bileşik yapabilen bir kimyasal madde üzerinden
geçirilir. Bu kimyasal madde ‘tuz’ olarak anılan NaCl’dür. Hava içerisindeki su buharı bu
madde içerisinden geçerken kimyasal reaksiyona girerek havadan ayrılır. Ve bir çözelti
şeklinde kurutucunun tabanında toplanır.
Bu çözelti belirli zamanlarda dışarı alınır. Tuz zamanla azalacağından belirli
aralıklarla tamamlanmalıdır. Bu yöntemde girişteki basınçlı havanın sıcaklığı 30 °C’yi
aşmamalıdır.
Kurutucudan sonra hava içine karışması muhtemel tuz parçacıkları için mutlaka bir
filtre öngörülür. Bu yöntemde yağ da ayrışır. Fazla miktarda yağın kurutucuya zararlı etkisi
olacağından girişte hassas bir filtre kullanılmalıdır.

Şekilde Görülen Kimyasal kurutma yöntemi ve fiziksel kurutma yöntemidir

Fiziksel Yöntem (Adsorption Yöntemi)

Bu yöntemde hava silisyumdioksitten (Silikajel) oluşan bir madde içerisinden
geçirilerek su buharı tutulur. Bu kurutma maddesi kurutucu içerisinde tanecikler halinde
bulunur. Bu yöntemde ayrıca kimyasal bir bileşim söz konusu değildir. Silikajel, su buharı
ile temas ettiğinde renk değiştirir.
Belirli bir doygunluğa erişince içindeki sudan arındırılmalıdır. Bu amaçla genellikle
bu kurutma yönteminde paralel iki kurutucu kullanılır. Doygunluğa erişen kurutucu devreden
çıkarılır ve üzerinden sıcak hava (ya da soğuk hava) geçirilerek sudan arındırılır. Sudan
arındırılmış silikajel eski rengini alır.
Bu esnada diğer kurutucu devreye girer ve işleme devam eder. Hava akışı nedeniyle
zamanla silikajel aşınarak havaya karışabilir. Bu yüzden çıkışa filtre konmasında yarar
vardır. Yağ ve diğer pislikler nedeniyle kirlenen, aşınan silikajel maddesi 1-2 yılda bir
değiştirilmelidir.

Soğutma Yöntemi

Hava içerisindeki su buharının yoğuşma sıcaklığına kadar soğutulması esasına
dayanır. Girişteki hava önce bir ısı değiştirgecinden geçerek bir miktar soğutulur. Daha sonra
bir soğutucudan geçirilerek yaklaşık 1,7-5 °C sıcaklığına kadar soğutulur. Soğutmayla
birlikte içerisindeki su buharı yoğuşarak ayrılır. Soğutulan bu hava girişteki havanın
soğutması için de kullanılır. Soğutulmuş havayı içerisindeki pislik ve yağ taneciklerinden
ayırmak için filtre kullanılır. Bu yöntemde basınçlı hava içerisindeki kompresörden
kaynaklanan yağ miktarının % 80-90’ı tutulur. Ekonomikliği yönünden en çok kullanılan kurutma yöntemidir.

şekilde görülen soğutma yöntemidir